Baietz inoiz horrelako dilema suertatu zaizula. Gaur egun, pantaila aro bete-betean gaudela, ikus-entzunezko oparo ditugu nahieran eta edozein momentutan kontsumitzeko. Egia da azpitituluak edota bikoizketa ez direla kontu berriak; izan ere, azpitituluak zinema mutuaren garaitik datozkigu; eta bikoizketa, aldiz, 30. hamarkadatik, hots, zineman soinua sartu zenetik.
Konforme, aspaldiko kontu batez ari naiz, baina gogoan izan behar dugu euskararen moduko hizkuntza txikiak askoz beranduago gehitu zirela zazpigarren artearen olatuan. Gainera, ziur aski, azken boladan, sarritan entzun duzue euskararen presentzia handitu dela gure pantailetan. Ados, “primeran” ikus-entzunezko plataforma propioa dugu, euskal zinemak garrantzi handia hartu du nazioartean edota erdal plataformek ere euskara txertatu dute haien hizkuntza eskaintzaren barruan (neurri txiki batean bada ere, edo azpitituluen bitartez). Horrek guztiak pentsatzera garamatza euskarak gailurra ikutu duela ikus-entzinezkoei begira, baina egia al da hori? Euskara inoiz baino egoera onean dago?
Bada, egin dezagun urteetan atzera: txikitan kontsumitzen zenituzten marrazki bizidunak bereziki zein hizkuntzetan ziren? Millenial garenok argi daukagu; saioen % 90 euskaraz bikoiztuta zegoen. Areago, nori ez zaio arraroa egin Doraemon edota Shin Chanen ahotsa gaztelaniaz entzutea? Noski, egun bikoizketak egiten dira, baina ez garai batean ziharduten neurrian.
Goazen datu batzuk berriskutera. Euskal Telebista 1982an sortu zenean, Eusko Jaurlaritzak edukiak euskarara bikoizteko erabaki sendoa hartu zuen; 80ko hamarkadan 2.000 ordu inguru horretarako eskaintzen baitziren. Tamalez, hamar urte baino ez ziren behar izan egoerak okerrera egiteko. Hamar urte eskasetan denbora hori erdira murriztu zen eta 2021erako, urtean 200 ordu baino ez ziren bikoizten. Bai, ETBk dio azkenaldian bikoizketen kopurua handitu dela, baina zein hizkuntzaren alde egin du apustu hori? Euskara ala gaztelaniaren alde? Begi bistakoa da ETBk bikoizketa baztertu duela; haren helburu nagusien artean bikoizketa ez da erdigune.
Hori horrela, ez gaitzatela inozotzat hartu. Egia da ikus-entzunezkoek nabarmen lagundu dutela euskara mapan kokatzen eta pantailen bitartez apurka-apurka euskararen presentzia handituz doala. Hala ere, euskara ez dago inondik inora inoizko unerik onenean, eta datuek hala diote: egun streaming plataformetako euskarazko eskaintza ez da % 0,1era iristen. Hortaz, nahiz eta gaur egun euskal edukiak “eskuragarriago” ditugun, duela zenbait hamarkadako euskararekiko apustua askoz irmoagoa zen. Hori bai, esan nezake azken urteotan lemari berriro heldu diogula, ez gabiltza itsasoan noraezean, urte ilunenak igaro dira eta bidaia luzea nahiz gorabeheratsua den arren, ertzimuga bistan dago momenturen batean lurreratzeko.